Fałszywi przyjaciele między włoskim a polskim prawem karnym

Pojęcia, które nie znaczą tego, na co wyglądają

Patteggiamento ≠ dobrowolne poddanie się karze

Nie przyznajesz się do czynu i nie uznajesz winy — inaczej niż przy wniosku z artykułu 335 albo 387 Kodeksu postępowania karnego, gdzie przyznanie jest podstawą. Strony uzgadniają karę, a sędzia musi dodatkowo zbadać, czy z akt nie wynika podstawa uniewinnienia. Dla rejestru karnego i prawa pobytu skutek jest jednak taki jak skazania: to jest punkt najczęściej rozumiany opacznie.

Querela ≠ wniosek o ściganie

Oba są warunkiem ścigania, ale terminy i skutki cofnięcia się nie pokrywają. Termin włoski to trzy miesiące, a cofnięcie musi zostać przyjęte przez obwinionego. Kto liczy według reguł polskich, myli datę.

Parte civile ≠ oskarżyciel posiłkowy

Włoska parte civile dochodzi wyłącznie odszkodowania. Nie popiera oskarżenia, nie wnosi o karę i nie zaskarży uniewinnienia w części karnej. Oskarżyciel posiłkowy w polskim procesie może to wszystko. Kto przyjeżdża jako pokrzywdzony i oczekuje uprawnień oskarżycielskich, ich nie znajdzie.

Imputato ≠ oskarżony

We Włoszech jesteś indagato w toku postępowania przygotowawczego i stajesz się imputato, gdy oskarżenie zostaje formalnie wniesione. Podział na podejrzanego i oskarżonego pokrywa się tylko częściowo, a uprawnienia rozkładają się inaczej.

Brak prywatnego aktu oskarżenia

Zniesławienie, naruszenie nietykalności i inne czyny, które w Polsce ściga sam pokrzywdzony, we Włoszech ściga prokurator. Kto planuje obronę wokół prywatnoskargowego trybu, planuje wokół czegoś, czego nie ma.

Oblazione — instytucja bez odpowiednika

Zapłata sumy, która wygasza contravvenzione, nie ma bezpośredniego odpowiednika w prawie polskim. To nie jest grzywna administracyjna ani pojednanie: to przewidziana ustawą podstawa wygaśnięcia dla określonej kategorii czynów.

Prescrizione ≠ przedawnienie

Biegnie od czynu i przerywają je czynności procesowe, więc termin nie jest ustalony od początku. Po reformie Cartabii działa dodatkowo osobny mechanizm w apelacji: sprawa może wygasnąć na dwa różne sposoby.

Co zmienia się względem prawa polskiego

Schemat jest stały: tam gdzie polskie słownictwo zbudowało się wokół trybów ścigania i instytucji oportunistycznych, włoskie zbudowało się wokół akt i innego ciągu faz. Pojęcia oznaczające fazy nie mają odpowiednika, bo same fazy poza granicą nie istnieją.

Gdy pojęcie naprawdę nie ma odpowiednika, włoskie słowo należy zachować i wyjaśnić, nie zastępować najbliższym polskim. Kto usłyszy, że polskiego słowa na to nie ma, zadaje kolejne pytanie. Kto usłyszy, że to w gruncie rzeczy dobrowolne poddanie się karze, już go nie zada.

Co się właściwie dzieje

To nie są ciekawostki translatorskie. Każde z tych pojęć wywołało realne błędy w realnych sprawach: klient, który zgodził się na patteggiamento w przekonaniu, że to nie skazanie, i stracił zezwolenie na pobyt; pokrzywdzony, który przespał trzymiesięczny termin, bo nikt mu nie wyjaśnił, że querela nie działa jak polski wniosek o ściganie.

Jeśli któreś z tych pojęć pojawia się w piśmie, które otrzymałeś, to jest moment, by zapytać, a nie zakładać.

Podstawa prawna

• Art. 444 i nast. c.p.p.
• Art. 336 i nast. c.p.p.; art. 124 c.p.
• Art. 76 i 79 c.p.p.
• Art. 162 i 162-bis c.p.
• Art. 157 c.p.; art. 344-bis c.p.p.

Sprawdzono 17/08/2026. Wymiary kar w prawie włoskim się zmieniają; jeśli czytasz tę stronę znacznie później, poproś nas o potwierdzenie.

Powiązane strony

• Czym włoska procedura karna różni się od polskiej
• Patteggiamento: włoskie uzgodnienie kary
• Przebieg włoskiego procesu karnego
• Włoski Sąd Kasacyjny